Người cao tuổi sử dụng thuốc kháng cholinergic: Cẩn trọng nguy cơ bị suy giảm nhận thức

Ngọc Anh , Dùng thuốc an toàn , 11/06/2021

Một nghiên cứu khoa học mới của các nhà khoa học tại Mỹ cho biết, thuốc kháng cholinergic, đây là nhóm thuốc được sử dụng rộng rãi trong điều trị nhiều tình trạng bệnh khác nhau, có mối liên quan đến sự suy giảm nhận thức ở những người cao tuổi, nhất là đối với những người có nguy cơ cao mắc hội chứng sa sút trí tuệ…

Thuốc kháng cholinergic được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh

Thuốc kháng cholinergic có rất nhiều loại thuốc nhau, tuy nhiên tất cả chúng đều hoạt động bằng cách phòng ngừa hoạt động của acetylcholine.

Acetylcholin là một chất trung gian hoá học dẫn truyền xung động thần kinh có mặt trong phần lớn các sinap ở hệ thần kinh thực vật,  thần kinh trung ương, thần kinh – cơ. Như vậy, thuốc kháng cholinergic có ảnh hưởng đến rất nhiều các cơ quan trên cơ thể con người như nước bọt, tiêu hóa, tiểu tiện… Do đó, thuốc được sử dụng cho rất nhiều tình trạng bệnh khác nhau và một vài loại thuốc thuộc nhóm này có thể mua mà không cần đến kê đơn của bác sĩ. Cụ thể, thuốc được sử dụng trong rất nhiều trường hợp như: say tàu xe, dị ứng, bàng quang hoạt động quá mức, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), huyết áp cao, rối loạn tiêu hóa, bệnh trầm cảm, bệnh Parkinson…

Cẩn trọng suy giảm nhận thức khi sử dụng thuốc lâu dài

Ngoài những bất lợi ngắn hạn như ảo giác, nhầm lẫn, mất trí nhớ, buồn ngủ, khô miệng, an thần, mờ mắt, giảm tiết nước bọt, táo bón, giảm tiết mồ hôi và tăng nhiệt độ cơ thể (làm gia tăng nguy cơ say nắng)… Trong những năm gần đây, rất nhiều nghiên cứu khoa học đã cho thấy, nguy cơ bị suy giảm nhận thức đối với những người sử dụng thuốc lâu dài.

Phát hiện mới đã được công bố trên tạp chí Neurology bổ sung thêm thông tin rằng, với người lớn tuổi khỏe mạnh sử dụng các loại thuốc này lâu dài cũng có nguy cơ mắc hội chứng bị suy giảm nhận thức ở mức độ nhẹ.

Theo các nhà nghiên cứu khoa học, loại thuốc này có tác dụng ngăn chặn chất hóa học acetylcholine. Hoạt chất này truyền thông điệp giữa các tế bào thần kinh, có mối liên quan đến trí nhớ và kết quả học tập, và thường rất thấp đối với những người mắc bệnh Alzheimer. Có rất nhiều bằng chứng khoa học cho thấy nên tránh sử dụng những loại thuốc này cho những người cao tuổi và lựa chọn những biện pháp thay thế khi sử dụng cho đối tượng này.

Ngoài một số loại thuốc kê đơn cho bệnh cao huyết áp, bệnh trầm cảm, bệnh Parkinson và bệnh tâm thần phân liệt có tác dụng kháng cholinergic, cũng như những loại thuốc điều trị bệnh bàng quang hoạt động quá mức và đi tiểu không kiểm soát… thì có rất nhiều loại thuốc được sử dụng để chữa dị ứng, bệnh cảm lạnh và ho có đặc tính kháng cholinergic được bán mà không cần đến đơn kê. Vì vậy, điều quan trọng nhất, người lớn tuổi nhận thức được rằng họ không được tự ý sử dụng ngay cả các loại thuốc không kê đơn này bởi chúng có thể không đảm bảo an toàn với họ và không sử dụng thêm bất cứ loại thuốc nào khi không cần thiết.

Đối với nghiên cứu khoa học mới, các nhà nghiên cứu khoa học do Lisa Delano-Wood, từ Trường Đại học California, San Diego, đã tiến hành theo dõi 688 người lớn tuổi, đây là những người ban đầu không gặp phải các vấn đề gì về trí nhớ hoặc kỹ năng tư duy. Khoàng 1/3 trong số những người này cho biết họ đã thường xuyên sử dụng thuốc kháng cholinergic trong hơn sáu tháng – thường là sử dụng hơn một tháng. Tuy nhiên trên thực tế cho thấy, họ đang sử dụng trung bình gần năm loại thuốc cho mỗi người với rất nhiều tình trạng bệnh khác nhau.

Trong 10 năm tiếp theo, những người sử dụng thuốc kháng cholinergic có rất nhiều khả năng bị suy giảm nhận thức ở mức độ nhẹ (tiền thân của hội chứng sa sút trí tuệ), được đánh giá thông qua những bài tra định kỳ mỗi năm. Hơn một nửa  (chiếm khoảng 51%) tiến triển tình trạng này, so với 42% những người lớn tuổi không sử dụng thuốc kháng cholinergic.

Các nhà nghiên cứu khoa học đã xem xét những yếu tố nguy cơ khác tác động đến nguy cơ bị sa sút trí tuệ, ví dụ nhữ trình độ học vấn, có tiền sử mắc bệnh tim hoặc đột quỵ… Sau khi điều chỉnh những yếu tố này, các nhà nghiên cứu khoa học nhận thấy, người lớn tuổi sử dụng thuốc kháng cholinergic vẫn có nguy cơ bị suy giảm chức năng ở mức độ nhẹ cao hơn khoảng 47%.

Mối liên hệ mạnh nhất giữa hai nhóm đối tượng có nguy cơ cao mắc bệnh Alzheimer: Đó là, những người mang một biến thể gen làm gia tăng khả năng mắc bệnh và những người có một vài “dấu ấn sinh học” của bệnh Alzheiner trong dịch não tủy. Đối với những người này, sử dụng kháng cholinergic làm gia tăng gấp đôi nguy cơ bị suy giảm nhận thức. Nguy cơ này cũng gia tăng theo số lượng thuốc kháng cholinergic mà người bệnh sử dụng.

Do nguy cơ bị suy giảm nhận thức đối với những người cao tuổi nên cần phải rất thận trọng sử dụng: Bắt đầu điều trị với liều lượng thấp và từ từ nâng đến liều lượng thấp nhất có hiệu quả. Đồng thời, cần phải cân nhắc kiểm tra định kỳ khả năng nhận thức của người bệnh khi sử dụng thuốc với bất cứ mục đích điều trị nào, bao gồm cả những bệnh lý không liên quan đến thần kinh.

 

Tin cùng chuyên mục

Nổi bật trang chủ

Tin mới nhất

Xem thêm